miércoles, 4 de marzo de 2026

Estrella y sus tortillas

 Ij estrella  to upa wajo’p


Ij estrella ya’an uchinen  kache u

Noxi´na´ u numsen ni waj tan ts’emet 

Upete waj ta u noxi’na’ son la’an waj

I jusú, i ta ij estrella, upa wajo´p

Purú p´its´i’ lo ke u chini’.


Tupé  k´in, ij estrella u werbi u ná

Ke u kits´en undi’p buk´a ta u chen undi’p ni wajo’p

Kache u chen u noxina.


Uchi ump´e,

Peru a ts´ali.


U noja xiok´u yerbi:

-kits´en ni waj tan k´ak tan ts´emét,

Peru ni waj a puli´.


U ch´ich u noja u yerbi´:

-Wejke ni waj sutún tan semét

Peru ni waj uchi pega tan ts´emet


-uná u yerbi:

-wejk´e ni waj to jud tan ts´emet

Peru ni waj uchi tostá uba.


U noxiná ke ya´an uchinen, u jok´i

I u yerbi:

-Teren yida, man, si´ a wolba a k´ené kach´é achén

Ke a waj a chen kache kené kechén, ubin ut´s

Lo ke a ke  werbenet. Polen ump´e

Tuza i  tayɨn u pechɨli ta nɨk.  ((telbén  a pechɨli a nɨk) Achen i comprueba ke t´an


Ij estrella u chajalesi u jin

De u tano´p de u noxi´na i a bixi’ sep sep ta u polém ump´e tuza 


ij U poli ump´e ba´a

Ke u ts´ub ts´i u kuxé

yi´ te’. Ij estrella u yerbi:

-¡ aj tuza, ch´ok elɨk´ɨ  pi st´i, a ke chinenet ke a 

K’uxi u k´enan u yi´  te’.

Weké aba ke tayɨn u pechɨli a nɨk (telbenet a pechɨli a nɨk), 

Ta mach´ anek´et to cualquier 

Kux nɨk.


Ni tuza uchi acepta ta u pixan

Ij estrella u tayɨn u pechɨli a nɨk  ( telben u pechɨli a nɨk) to u pech’ kɨb i luego to atse’ kɨb, para asegurarse de ke ni tuza u num ts´en u k´ajalin

Ta uchen wajo´p puru pits´i ta u chapé kɨb


Kuandu uchi kansa uba de u tayɨn, u yerbi:

-tuza, ke yo elɨkɨ ke kajaret tan ke wotot´

Kuandu aneket to kux nɨk i yolba ke tayɨn, k´atbenon i ke chen!

Ni tuza uchi acepta i a bixi’ te kux ni yi´ te’


Jintuba ij estrella

Ba´a u pasén pits´ir wajo´p. la’an waj i jus’u

Ta toj redondas, u pits´ir-an nojo´p

I jusú kache u nɨk ni tuza.


Ba kuentu da u yerbón ke na, cuando kené xoxiokon i mach´ pasen ut´s ni wajo´p

i ane a pasén, o wolba um´pe tuza.


Yokot’an

Español

Dibujo

Noxina

Abuela

 

Ts’emet

Comal

 

waj

Tortilla

 

Puli

Quemó

 

wotot

Casa

 

yi´ te’

 

Raíces

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


No hay comentarios:

Publicar un comentario

La infancia como eje motor para la paz

En este día, quiero extender una felicitación especial a todos los niños de nuestro hermoso planeta. Sin embargo, mi corazón se detiene part...